പീപ്പിള്‍സ് റിവ്യൂ സാഹിത്യ ക്യാമ്പിനോടനുബന്ധിച്ചു നടത്തിയ ചെറുകഥാ മത്സരത്തിലെ രണ്ടാം സമ്മാനം നേടിയ കഥ
നിഷാകുമാരി.ടി
രാവിലെ ഒമ്പതരയോടെയാണ് പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസിന്റെ വരാന്തയില്‍ അവള്‍ എത്തിയത്.
കൈയില്‍ പഴകിയൊരു തുണിസഞ്ചി. അതിനുള്ളില്‍ കുറച്ച് കടലാസുകള്‍ ഒരു കണ്ണടപ്പെട്ടി, പിന്നെ നീല നിറത്തിലുള്ള തുണിയില്‍ പൊതിഞ്ഞ ചെറിയൊരു പെട്ടി.
വരാന്തയിലെ നീളന്‍ ബെഞ്ചില്‍ ഇരിക്കുമ്പോള്‍ അവള്‍ ആദ്യം ചെയ്തത് സഞ്ചി നെഞ്ചോട് ചേര്‍ത്തുപിടിക്കുകയായിരുന്നു.
‘അമ്മേ… എന്തിനാ വന്നത്?’
പ്യൂണ്‍ ചോദിച്ചു.
ഒരു ഒപ്പിടാനുണ്ട്.’
‘ആരുടെയാ?’
അവള്‍ ചെറുതായി ചിരിച്ചു.
‘എന്റേത്.’
പ്യൂണിന് ആ മറുപടി മനസ്സിലായില്ല.
അയാള്‍ മറ്റാരെയോ വിളിക്കാന്‍ പോയി.
പഞ്ചായത്ത് ഓഫീസിന്റെ ചുമരില്‍ തൂങ്ങിയിരുന്ന ക്ലോക്ക് പതുക്കെ സമയം തിന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
ബെഞ്ചിലിരുന്ന മറ്റുള്ളവര്‍ ഓരോരുത്തരും അവരുടെ ആവശ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു.
ഭൂമിയുടെ അളവ്.
പെന്‍ഷന്‍.
റേഷന്‍ കാര്‍ഡ്.
വീടിന്റെ നമ്പര്‍.
അവള്‍ മാത്രം ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
സംസാരിച്ചാല്‍ തൊണ്ടയില്‍ നിന്ന് വാക്കുകള്‍ വരില്ലെന്ന് അവള്‍ക്കറിയാമായിരുന്നു.
കാരണം, അവള്‍ വന്നത് ഒരു അപേക്ഷ കൊടുക്കാനല്ല.
അമ്പത്തിമൂന്ന് വര്‍ഷമായി മനസ്സില്‍ കിടന്നിരുന്ന ഒരു ഭാരം താഴെ വയ്ക്കാനാണ്.
അവളുടെ പേര് കമല.
എഴുപത്തിരണ്ട് വയസ്സ്
പക്ഷേ, ആ പേര് അവള്‍ സ്വയം ഉച്ചരിച്ചിട്ട് എത്ര വര്‍ഷമായെന്നു അവള്‍ക്കുതന്നെ ഓര്‍മ്മയില്ല.
ഗ്രാമത്തില്‍ എല്ലാവരും അവളെ രമേശന്റെ അമ്മ’ എന്നായിരുന്നു വിളിച്ചിരുന്നത്.
അതിനു മുമ്പ് ഗോപാലന്റെ ഭാര്യ.’
അതിനുമുമ്പ് ‘കുഞ്ഞിക്കൃഷ്ണന്റെ മകള്‍.
ഓരോ കാലവും അവള്‍ക്ക് ഓരോ പേരുകള്‍ നല്‍കി.
ഒരേയൊരു പേര് മാത്രം ആരും അധികം ഉപയോഗിച്ചില്ല
കമല
ചില സ്ത്രീകള്‍ ജീവിതം മുഴുവന്‍ മറ്റുള്ളവരുടെ ബന്ധങ്ങളില്‍ ജീവിക്കുന്നു.
സ്വന്തം പേരില്‍ വാര്‍ദ്ധക്യത്തിലെത്തുമ്പോഴേക്കും, ആ പേര് പോലും അവര്‍ക്കൊരു അപരിചിതനെപ്പോലെ തോന്നും.
‘കമലാമ്മേ…….’
വിളി കേട്ട് അവള്‍ തല ഉയര്‍ത്തി.
വില്ലേജ് ഓഫീസര്‍ വാതില്‍ക്കല്‍ നില്‍ക്കുകയായിരുന്നു.
‘അകത്തേക്ക് വരൂ.’
അവള്‍ പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റു.
കൈയിലെ തുണിസഞ്ചി മുറുകെ പിടിച്ചു.
അകത്ത് ഒരു വലിയ രജിസ്റ്റര്‍ തുറന്നുകിടക്കുകയായിരുന്നു.
അതിന്റെ അവസാന പേജില്‍ ചുവന്ന മഷികൊണ്ട് ഒരു സ്ഥലം വട്ടമിട്ടിരുന്നു.
‘ഇവിടെ ഒപ്പിട്ടാല്‍ മതി.’
ഓഫീസര്‍ പേന നീട്ടിക്കൊടുത്തു.
കമല പേന വാങ്ങി.
വിരലുകള്‍ വിറച്ചു.
മഷി കടലാസില്‍ തൊടുന്നതിനു മുമ്പേ അവളുടെ കണ്ണുകള്‍ നിറഞ്ഞു.
അത് ഒരു സാധാരണ ഒപ്പായിരുന്നില്ല.
അമ്പത്തിമൂന്ന് വര്‍ഷമായി അവള്‍ എഴുതാതെ മാറ്റിവെച്ച ഒരു ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യ അക്ഷരമായിരുന്നു.
പേന കടലാസിലേക്ക് താഴ്ന്നു.
അപ്പോഴാണ്
പുറത്ത് നിന്ന് ഒരു ശബ്ദം.
‘കമലേ…’
അവള്‍ ഞെട്ടി തല ഉയര്‍ത്തി.
ആ ശബ്ദം….
അമ്പത് വര്‍ഷം മുമ്പ് അവസാനമായി കേട്ട അതേ ശബ്ദമായിരുന്നു.
മരിച്ചവര്‍ വിളിക്കുമോ?
അല്ലെങ്കില്‍ ചില ഓര്‍മ്മകള്‍ക്ക് മരണത്തേക്കാള്‍ ദീര്‍ഘായുസ്സുണ്ടോ?
കമലയുടെ കൈയിലെ പേന വിറച്ചുനിന്നു.കടലാസില്‍ ഒരു ചെറിയ മഷിത്തുള്ളി വീണു.
ആ തുള്ളി പതിയെ പടര്‍ന്നു.
അവളുടെ മനസ്സില്‍ അമ്പത്തിമൂന്ന് വര്‍ഷമായി പടരാതെ കിടന്നിരുന്ന ഒരു രാത്രിപോലെ…
അമ്പത്തിമൂന്ന് വര്‍ഷം മുമ്പ്…
കമലയ്ക്ക് അന്ന് പത്തൊന്‍പത് വയസ്സായിരുന്നു.
മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ് വയലുകള്‍ക്ക് നെല്ലിന്റെ മണം വന്നുതുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങള്‍.
വീട്ടുമുറ്റത്തെ പുളിമരച്ചുവട്ടില്‍ ഇരുന്ന് അവള്‍ തെങ്ങയോലയില്‍ പൂക്കള്‍ കോര്‍ത്തുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു.
അപ്പോഴാണ് അച്ഛന്‍ അകത്തുനിന്ന് വിളിച്ചത്.
‘കമലേ…. ഇങ്ങോട്ടൊന്നു വാ.’
ആ വിളിയില്‍ പതിവില്ലാത്ത ഒരു കാഠിന്യമുണ്ടായിരുന്നു.
മുറിക്കുള്ളില്‍ ഗ്രാമത്തിലെ രണ്ട് കാരണവന്മാര്‍ ഇരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
അമ്മയുടെ കണ്ണുകള്‍ നിലത്തുറച്ചിരുന്നു.
അവളുടെ മുന്നിലേക്ക് ഒരു ഫോട്ടോ നീക്കി വച്ചു.
വെളുത്ത ഷര്‍ട്ടിട്ട ഒരാള്‍.
മീശയുടെ അറ്റം വിരലുകൊണ്ട് തിരുമ്മി നില്‍ക്കുന്ന ഒരു യുവാവ്.
‘ചെറുപുഴ ഭാഗത്തുള്ള ഗോപാലനാണ്.’
അച്ഛന്‍ പറഞ്ഞു.
‘കല്യാണം ഉറപ്പിച്ചു.’
ആരും അവളോട് അഭിപ്രായം ചോദിച്ചില്ല.
ആ ദിവസങ്ങളില്‍ പെണ്‍മക്കളോട് അഭിപ്രായം ചോദിക്കുന്നത് പതിവായിരുന്നില്ല.
അവള്‍ ഫോട്ടോയിലേക്ക് നോക്കി.
ആ മുഖം മനസ്സില്‍ പതിഞ്ഞില്ല.
പക്ഷേ അച്ഛന്റെ അവസാനവാക്ക് മാത്രം അവള്‍ വ്യക്തമായി കേട്ടു.
‘അടുത്ത മാസം നിശ്ചയം.’
അന്ന് രാത്രി കമലയ്ക്ക് ഉറങ്ങാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല.
അവള്‍ വീട്ടിന്റെ പിന്നിലെ കിണറിനരികിലേക്ക് നടന്നു.
ആകാശം നിറയെ നക്ഷത്രങ്ങളായിരുന്നു.
അവയില്‍ ഒരെണ്ണമെങ്കിലും സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ വഴി കാണിച്ചുതരുമോ എന്ന് അവള്‍ വെറുതെ
നോക്കി നിന്നു.
അപ്പോഴാണ് പിന്നില്‍ നിന്ന് ഒരു ശബ്ദം.
‘കമലേ…’
അവള്‍ തിരിഞ്ഞു.അനന്തന്‍
ഗ്രാമത്തിലെ വായനശാലയില്‍ പുസ്തകങ്ങള്‍ തരുന്ന ചെറുപ്പക്കാരന്‍.
സ്‌കൂള്‍ കഴിഞ്ഞാല്‍ കുട്ടികള്‍ക്ക് കഥകള്‍ വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നവന്‍.
അവര്‍ ഒരിക്കലും പ്രണയം പറഞ്ഞിട്ടില്ല.
കത്തുകളൊന്നും എഴുതിയിട്ടില്ല.
ഒരുമിച്ച് നടക്കുകയും ചെയ്തിട്ടില്ല.
പക്ഷേ ചില ബന്ധങ്ങള്‍ വാക്കുകള്‍ കൊണ്ടല്ല വളരുന്നത്.
പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കിയ നിശ്ശബ്ദത കൊണ്ടാണ്.
‘നിന്റെ കല്യാണം ഉറപ്പിച്ചെന്ന് കേട്ടു.’
അനന്തന്‍ മൃദുവായി പറഞ്ഞു.
കമല ഒന്നും മിണ്ടിയില്ല.
‘നീ സന്തോഷവതിയാണോ?’
ആ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോള്‍ അവളുടെ കണ്ണുകള്‍ നിറഞ്ഞു.
ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു ഒരാള്‍ അവളോട് അതു ചോദിക്കുന്നത്.
സന്തോഷമുണ്ടോ എന്ന്.
പക്ഷേ മറുപടി വന്നില്ല.
മൗനത്തിനും ചിലപ്പോള്‍ ഒരു ശബ്ദമുണ്ട്.
ആ രാത്രിയില്‍ അത് കാറ്റിനേക്കാള്‍ വ്യക്തമായി കേള്‍ക്കാമായിരുന്നു.
അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ അനന്തന്‍ ഗ്രാമം വിട്ടുപോയി.
ജോലിക്കായി നഗരത്തിലേക്ക്.
പോകുന്നതിനുമുമ്പ് വായനശാലയിലെ ലൈബ്രേറിയന്റെ കൈയില്‍ ഒരു പുസ്തകം ഏല്‍പ്പിച്ചു.
‘ഇത് കമലയ്ക്ക് കൊടുക്കണം.’
പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പേജില്‍ ഒരു വരി മാത്രം എഴുതിയിരുന്നു.
‘ജീവിതം ആരും നിനക്കുവേണ്ടി ജീവിക്കില്ല.’
എന്നാല്‍ ആ കൈയക്ഷരം കുമലയ്ക്ക് തിരിച്ചറിയാമായിരുന്നു.
അവള്‍ പുസ്തകം മടക്കി അലമാരയില്‍ വെച്ചു.
വായിച്ചില്ല.
കാരണം വായിച്ചാല്‍…
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ശബ്ദം കേള്‍ക്കേണ്ടിവരും.അതിനുള്ള ധൈര്യം അന്ന് അവള്‍ക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞ് വിവാഹം നടന്നു.
മേളവും നാദസ്വരവും ചിരികളും നിറഞ്ഞ ഒരു ദിവസം.
എല്ലാവരും പറഞ്ഞു. കമലയുടെ ഭാഗ്യം തെളിഞ്ഞു.’ അവളും ചിരിച്ചു.
ഫോട്ടോഗ്രാഫര്‍ പറഞ്ഞു.
‘കുറച്ചുകൂടി ചിരിക്കൂ….’
അവള്‍ ചിരി ഒന്നു കൂടി വിടര്‍ത്തി.
ആ ചിരി മനോഹരമായിരുന്നു.
പക്ഷേ അത് സന്തോഷത്തിന്റെ ചിരിയായിരുന്നില്ല.
ജീവിതം ആദ്യമായി പഠിപ്പിച്ച അഭിനയമായിരുന്നു.
ആ അഭിനയത്തിന്റെ തിരശ്ശീല വീഴാന്‍… അമ്പത്തിമൂന്ന് വര്‍ഷം വേണ്ടിവരുമെന്ന് അന്ന് അവള്‍ അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല.
വില്ലേജ് ഓഫീസറുടെ ശബ്ദം വീണ്ടും കേട്ടു.
അവള്‍ പതിയെ വര്‍ത്തമാനകാലത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവന്നു.
മുന്നില്‍ രജിസ്റ്റര്‍ തുറന്നുകിടക്കുന്നു. പേന ഇപ്പോഴും അവളുടെ വിരലുകള്‍ക്കിടയില്‍. അമ്മേ… ഒപ്പിട്ടാല്‍ മതി’ ഓഫീസര്‍ വീണ്ടും പറഞ്ഞു. ഇത്തവണ അവളുടെ കൈ വിറച്ചില്ല.
വളരെ പതുക്കെ, വ്യക്തമായി അവള്‍ എഴുതി.
ആ പേര് എഴുതി തീര്‍ന്നപ്പോള്‍ അവള്‍ കുറച്ചുനേരം അതിലേക്കുതന്നെ നോക്കിയിരുന്നു.
അമ്പത്തിമൂന്ന് വര്‍ഷത്തിനിടയില്‍ ആദ്യമായി ആ പേര് അവള്‍ക്ക് അന്യമായി തോന്നിയില്ല.
രജിസ്റ്റര്‍ അടയ്ക്കുന്നതിനിടെ ഓഫീസര്‍ ചോദിച്ചു.
അമ്മേ… മക്കളെ വിളിച്ചില്ലേ? ഇത്രയും ഭൂമിയൊക്കെ അവരുടെ പേരിലാക്കാമായിരുന്നില്ലേ?
കമല ചെറുതായി ചിരിച്ചു.
‘അവര്‍ക്ക് അവരുടെ ജീവിതമുണ്ട് മോനേ.’
പിന്നെ…. ഈ സ്ഥലം മുഴുവന്‍ ട്രസ്റ്റിന് എഴുതിക്കൊടുക്കാനാണോ?
അവള്‍ തലകുലുക്കി.
‘അതെ’.
ഓഫിസര്‍ വീണ്ടും കടലാസുകളിലേക്ക് നോക്കി.
‘ഇവിടെ എഴുതിയിരിക്കുന്നത്…
പഠനം മുടങ്ങിയ പെണ്‍കുട്ടികള്‍ക്കും ഭര്‍ത്താവില്ലാതെ ഒറ്റയ്ക്കായ സ്ത്രീകള്‍ക്കും തൊഴില്‍പരിശീലന കേന്ദ്രം തുടങ്ങാനാണെന്ന്.’
‘അതെ…’
‘മക്കള്‍ എതിര്‍ക്കില്ലേ?’
കമല ജനലിനപ്പുറത്ത് പെയ്യുന്ന മഴയിലേക്കു നോക്കി.
‘എതിര്‍ക്കും.’
എന്നിട്ടും?’
അവള്‍ മൃദുവായി പറഞ്ഞു.
ജീവിതം മുഴുവന്‍ എല്ലാവരുടെയും സമ്മതം വാങ്ങിയാണ് ഞാന്‍ ജീവിച്ചത്.
ഒരേയൊരു തിരുമാനം…
ഇത്തവണ എന്റെ സമ്മതത്തോടെ എടുക്കട്ടെ.’
മുറിക്കുള്ളില്‍ നിശ്ശബ്ദത പടര്‍ന്നു.
പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോള്‍ മഴ ശമിച്ചിരുന്നു.
പഞ്ചായത്ത് വളപ്പിലെ ആല്‍മരത്തിന്റെ ചുവട്ടില്‍ കുറച്ചു പെണ്‍കുട്ടികള്‍ മഴവെള്ളത്തില്‍ ചവിട്ടിക്കളിക്കുകയായിരുന്നു.
അവരെ നോക്കി കമല നിന്നു.
പെട്ടെന്ന് അവള്‍ക്ക് അമ്പത്തിമൂന്ന് വര്‍ഷം മുമ്പത്തെ കമലയെ ഓര്‍മ്മ വന്നു.
ആരോടും ചോദിക്കാനാവാതെ സ്വന്തം മനസ്സിനെപ്പോലും ഭയന്ന് ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു പെണ്‍കുട്ടി.
അവള്‍ പതുക്കെ നീലത്തുണിസഞ്ചി തുറന്നു.
അതിനുള്ളില്‍ പഴകിയ ഒരു പുസ്തകമുണ്ടായിരുന്നു.
അനന്തന്‍ വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പ് കൊടുത്ത പുസ്തകം.
വീട്ടില്‍ നിന്നിറങ്ങുമ്പോള്‍ അറിയാതെ എടുത്തതായിരുന്നു.
ആദ്യ പേജ് തുറന്നു.
മഞ്ഞനിറം പിടിച്ച കടലാസില്‍ ഇപ്പോഴും ആ വാചകം വ്യക്തമായിരുന്നു.
ജീവിതം ആരും നിനക്കുവേണ്ടി ജീവിക്കില്ല.’
കമല പുസ്തകം മെല്ലെ അടച്ചു.
വൈകിപ്പോയി…
അവള്‍ മനസ്സില്‍ പറഞ്ഞു.പക്ഷേ തൊട്ടടുത്ത നിമിഷം മറ്റൊരു ചിന്ത അവളെ തൊട്ടു.
‘വൈകിയ ജീവിതത്തിനും വെളിച്ചം തെളിയിക്കാന്‍ കഴിയുമെങ്കില്‍…
അത് ഒരിക്കലും പാഴായ ജീവിതമല്ല.’
അവള്‍ പുസ്തകം പഞ്ചായത്ത് ലൈബ്രറിയിലെ സംഭാവനപ്പെട്ടിയില്‍ നിക്ഷേപിച്ചു.
അതില്‍ പേരെഴുതിയില്ല.
ചില കടങ്ങള്‍ തിരികെ നല്‍കുമ്പോള്‍ ഒപ്പിടേണ്ടതില്ല.
വൈകുന്നേരം വീട്ടിലെത്തിയപ്പോള്‍ മകള്‍ രേഖ ഫോണില്‍ വിളിച്ചു.
‘അമ്മേ… ഇന്ന് ഓഫീസില്‍ പോയ കാര്യം കഴിഞ്ഞോ?’
‘കഴിഞ്ഞു.’
‘എന്താ ചെയ്തത്?’
കമല ജനലിലൂടെ മുറ്റത്തേക്കു നോക്കി.
മഴ നനച്ച മണ്ണില്‍ ഒരു ചെറിയ ആല്‍ത്തൈ കാറ്റില്‍ ഇളകുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
‘ഒരു വിത്ത് നട്ടു, മോളേ.’
രേഖ ചിരിച്ചു.
‘ഈ പ്രായത്തിലോ?’
കമലയും ചിരിച്ചു.
‘ചില വിത്തുകള്‍ മുളയ്ക്കാന്‍ ഒരു ജീവിതകാലം വേണം..
ഫോണ്‍ കട്ട് ചെയ്ത ശേഷം കമല മുറ്റത്തിറങ്ങി.
മഴ നനച്ച മണ്ണില്‍ മുട്ടുകുത്തി ആ ചെറിയ തൈയുടെ ചുവട്ടില്‍ കൈവെച്ചു.
മണ്ണിനടിയില്‍ വേരുകള്‍ പതിയെ പടരുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
അവ കാണാന്‍ കഴിയില്ല.
പക്ഷേ ഒരുനാള്‍ ആ വേരുകളാണ് തണല്‍ നല്‍കുക.
അവള്‍ ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി.
വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പ് നഷ്ടപ്പെട്ടതായി കരുതിയ കമല എവിടെയും പോയിരുന്നില്ല.
അവള്‍ ആഴത്തില്‍ വേരുറച്ച് കിടക്കുകയായിരുന്നു.
ഇന്ന്….
ആ വേരുകളില്‍ നിന്നാണ്
ഒരു പുതിയ കാട് മുളയ്ക്കാന്‍ തുടങ്ങിയത്.
മൂന്നുമാസങ്ങള്‍ക്കുശേഷം
ഗ്രാമത്തില്‍ ഒരു ചെറിയ വാര്‍ത്ത പരന്നു.
പഴയ തറവാട്ട് വീട് പൊളിക്കുന്നില്ല.അതൊരു ‘വേരുകള്‍’ എന്ന വനിതാ പഠനതൊഴില്‍ പരിശീലന കേന്ദ്രമാകുകയാണ്.
ആദ്യം ആളുകള്‍ അതിനെക്കുറിച്ച് അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
പിന്നെ ചര്‍ച്ച ചെയ്തു.
ചിലര്‍ അഭിനന്ദിച്ചു.
ചിലര്‍ പരിഹസിച്ചു.
ഈ പ്രായത്തില്‍ ഓരോ തോന്നലുകള്‍!
കമല ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
ജീവിതം മുഴുവന്‍ അവള്‍ വാക്കുകള്‍കൊണ്ടാണ് തോറ്റത്.
ഇനി പ്രവൃത്തികള്‍കൊണ്ട് മറുപടി പറയാനായിരുന്നു അവളുടെ തീരുമാനം.
തൊഴില്‍ കേന്ദ്രം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത ദിവസം അവിടെ വലിയ ആഘോഷങ്ങളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല
മൂന്നില്‍ നിരത്തിയ പ്ലാസ്റ്റിക് കസേരകള്‍.
ഒരു നിലവിളക്ക്.
ചുമരില്‍ വെളുത്ത ബോര്‍ഡ്.
അതില്‍ ഒരു വാക്ക് മാത്രം.
‘വേരുകള്‍.’
ഗ്രാമത്തിലെ ആദ്യ ബാച്ചായി പതിനൊന്ന് സ്ത്രീകള്‍ എത്തിയിരുന്നു.
ഒരാളുടെ പഠനം പത്താം ക്ലാസില്‍ നിന്നുപോയത്.
ഒരാള്‍ വിധവ.
ഒരാള്‍ ഭര്‍ത്താവ് ഉപേക്ഷിച്ചവള്‍.
ഒരാള്‍ക്ക് സ്വന്തം പേരില്‍ ഒരു ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് പോലും ഇല്ല.
കമല അവരെ നോക്കി.
അവരുടെ മുഖങ്ങളില്‍ അവള്‍ പല കാലങ്ങളിലെ സ്വന്തം മുഖങ്ങള്‍ കണ്ടു.
പരിപാടി കഴിഞ്ഞ് എല്ലാവരും മടങ്ങി.
സന്ധ്യയായി.
കമല ഒറ്റയ്ക്ക് ആ വീട്ടുമുറ്റത്ത് നിന്നു.
പഴയ പുളിമരം ഇപ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്.
ഇലകള്‍ക്കിടയിലൂടെ കാറ്റ് കടന്നുപോകുമ്പോള്‍ ഒരു ശബ്ദമുണ്ടായി.
അത് അവള്‍ക്ക് പരിചിതമായിരുന്നു.
ജീവിതത്തില്‍ എത്രയോ തവണ കേട്ട ശബ്ദം.
അവള്‍ മെല്ലെ മണ്ണില്‍ മുട്ടുകുത്തി.മണ്ണില്‍ കൈവെച്ചു.
മണ്ണ് നനഞ്ഞിരുന്നു.
പെട്ടെന്ന് അവള്‍ക്ക് മനസ്സിലായി.
വേരുകള്‍ ഒരിക്കലും മരിക്കില്ല.
അവ മണ്ണിനടിയില്‍ നിശ്ശബ്ദമായി കാത്തിരിക്കും.
ഒരുതുള്ളി മഴയ്ക്കായി.
ഒരല്‍പ്പം വെളിച്ചത്തിനായി.
ഒരു ധൈര്യത്തിനായി.
അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ തൊഴില്‍ പരിശീലനകേന്ദ്രത്തിന്റെ വാതിലില്‍ ഒരു ചെറിയ ബോര്‍ഡ് കൂടി
തൂക്കി.
അതില്‍ എഴുതിയിരുന്നത്.
ഇവിടെ പ്രവേശിക്കുന്ന ഓരോ സ്ത്രീയും ആദ്യം സ്വന്തം പേര് പറയണം.
അന്നേ ദിവസം ആദ്യമായി വന്ന പെണ്‍കുട്ടിയോട് അധ്യാപിക ചോദിച്ചു.
‘പേര്?’
അവള്‍ പതിവുപോലെ പറഞ്ഞു.
‘ഞാന്‍… സുരേഷിന്റെ ഭാര്യ…’
അധ്യാപിക ചിരിച്ചു.
നിന്റെ പേര്?’
അവള്‍ കുറച്ചുനേരം മിണ്ടാതെ നിന്നു.
പിന്നെ പതുക്കെ പറഞ്ഞു.
‘മീനാക്ഷി.’
ആ വാക്ക് കേട്ടപ്പോള്‍ കമലയുടെ കണ്ണുകള്‍ നിറഞ്ഞു.
അമ്പത്തിമൂന്ന് വര്‍ഷം മുമ്പ് നഷ്ടപ്പെട്ടത്
ഒരു സ്ത്രീയുടെ ജീവിതം മാത്രമായിരുന്നില്ല.
അവളുടെ പേരുമായിരുന്നു.
ആ പേര് മറ്റൊരു സ്ത്രീയുടെ ശബ്ദത്തില്‍ തിരിച്ചുവന്നു.
കമല തിരിഞ്ഞ് നടന്നു.
പിറകില്‍ ചിരികളുടെ ശബ്ദം ഉയരുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
അവള്‍ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയില്ല.
ചില മരങ്ങള്‍ സ്വന്തം തണല്‍ കാണാന്‍ നില്‍ക്കാറില്ല.അവയുടെ സന്തോഷം… മറ്റുള്ളവര്‍ ആ തണലില്‍ ഇരിക്കുന്നതിലാണ്.
മുറ്റത്ത് സന്ധ്യക്കാറ്റ് വീശി.
പുളിമരത്തിന്റെ ഇലകള്‍ മെല്ലെ ഇളകി.
മണ്ണിനടിയില്‍ വേരുകള്‍ കൂടുതല്‍ ആഴത്തിലേക്ക് പടരുകയായിരുന്നു.
കാണാന്‍ കഴിയാത്തവയാണ്…
ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ ജീവന്‍ താങ്ങിനിര്‍ത്തുന്നത്.
വേരുകള്‍ (ചെറുകഥ)
